دەستوری عێراق فریادڕەسە یان پیاڵە زەھرەکەیە بۆ کورد!

دەستوری عێراق فریادڕەسە یان پیاڵە زەھرەکەیە بۆ کورد!

، دواى سازدانى ڕیفراندۆم وەک پەرچە کردارێکى حکومەتى عێراقى دژ بەو هەنگاوەى کورد و بە پشتیوانى و ڕێکەوتن و پیرۆزبایکردنى وڵاتانى دەوروجیران و زلهێزەکان و نەتەوە یەکگرتوەکانیش،سوپا و حەشدى شەعبى دواى چەندین جار ئاگادارکردنەوەى سەرکردایەتى سیاسى کورد کە دەبێت ئەو ناوچانە چۆڵبکرێن کە پێش شەڕى داعش لەلایەن حکومەتى عێراقەوە بەڕێوەدەبران و ناویانلێنرابوو ((ناوچە کێشە لەسەرەکان)) کە نزیکەى 51% هەموو خاکى باشوورى کوردستان دەگرێتەوە،بەڵام سەرکردایەتى سیاسى کورد پێش ڕیفراندۆم  خۆى لێگۆڕابوو وە حسابى بۆ هیچ ئامۆژگارى و ڕێنماییەکى وڵاتانى دەوروجیران و زلهێزەکانیش نەدەکرد و سوار سەرى خۆى ببو و کەوتبوە عینادیەکى سیاسى بێبنەماوە و سووربوو لەسەر چێکردنى ڕیفراندۆم بەڵام هەر هێندەى پێنەچوو کە حکومەتى  عێراق هەڕەشە سەربازیەکانىکردە کردار و لەکەمتر لە 24 کاتژمێردا هەموو ئەو ناچانەى بە شەڕ و بەڕێکەوتن خستەوە ژێر ڕکێفى خۆى و شکستێکى سیاسى و ئابورى و کۆمەڵایەتى و سەربازى توشى کورد کرد و ،لەئێستاشدا  لە پێگەى بەهێزەوە داوا دەکات کە ئەنجامى ڕیفراندۆمەکە هەڵبوەشێنرێتە نەک سڕبکرێت و تەنها لەڕێگەى جێبەجێکردنى دەستورەوە هەموو دەسەڵات و هێزەکانى حکومەتى ناوەند دەگێڕێتەوە بۆ کوردستانو هەرواشى کرد. سەرکردایەتى کوردیش بەناچارى  بەوە ڕازى بوە کە دەستورى عێراقى بکرێتە بنەماى گفتوگۆ و دایەلۆگى نێوان بەغداد و هەولێر بۆ چارەسەرى کێشەکان و بۆ دەربازکردنى ئەوەى کە دەکرێت دەربازبکرێت،بەدڵنیاییش لەئێستادا کورد و سەرکردایەتیەکەى لەوپەڕى بێهێزى سیاسى و ئابورى و سەربازیدان و ڕازیبونیان بە جێبەجێکردنى دەستور بەناچارى وەکو خواردنەوەىپیاڵە ژەهرێک وایە کە بەماناى کوشتنى خۆى دێت ،هەروەکو چۆن ئیمام خومەینى بەناچارى لەساڵى 1988دا ڕازى بوو بە ڕاگرتنى جەنگى 8ساڵەى لەگەڵ ڕژێمى ێدامداو ئەو بڕیارەى بە خواردنەوەى پیاڵە ژەهرێک چواند.لێرەدا پرسیار ئەوەیە ،ئایا دەستگرتنى کورد بە جێبەجێکردنى دەستورى عێراقەوە بۆ چارەسەرى کێشەکان لە قازانجیدایە؟ یان دەبێت بەناچارى پیاڵە ژەهرەکە بنۆشێت؟بۆ وەڵامدانەوەى ئەم پرسیارانە ،پێویست دەکات کە بە دیقەت لە(( باب و فێل و فرع و مادە))کانى دەستورى عێراقى ووردببینەوە و ئەوسا بڕیار بدەین.ئاشکرایە دەستورى عێراقى هەمیشەیى لەساڵى 2005دا نوسرایە و لەلایەن گەلى عێراقیشەوە بەکوردەوە بە نزیکەى 12 ملیۆن کەس دەنگیپەسەندیان بۆ دەربڕى ، ئەم دەستورە لە(( 6 باب و 12 فێل و 9 فرع و 144 مادە)) پێکدێت لەگەڵ دێباجەیەکدا کە بریتیە لە بەشێکى دانەبڕاوى دەستورەکە.ئەوەى ئاشکرایە و وەک بنەما هەموان لەسەرى کۆکن و لە دێباجەکەدا هاتوە ،دەوڵەتى عێراق بریتیە لە دەوڵەتێکى کۆمارى و سیستەمى پەڕلەمانى پیادە دەکات و بنەماکانى دیموکراسى وفیدڕاڵى و فرە حیزبى و تەوافوقى سیاسى ڕێز لێدەگرێت. و پابەندبوون بەم دەستورەوە لەلایەن هەموانەوە دەبێتە هۆى پاراستنى یەکگرتویى سەربەستانەى عێراق لەڕووى گەل و خاک و سەروەریەوە. لەهەریەکە لە(( باب))ە کانى (1 تا 3)) کە خۆى لە بنەما بنچینەییەکان و ماف و ئازادیەکان  دەسەڵاتەکانى حکومەتى ئیتیحادیدا دەبینێتەوە و لە 108 مادە پێک هاتوە ، تێبینى گەورەیان لەسەر نیە ،چونکە بنەماى گشتین و پەیوەستن بە هەموو گەلانى عێراقەوە بەتاک و کۆ.بەڵام هەندێک مادە جێبەجێنەکراون کە دەکرێت کورد داواى دەستبەجێ جێبەجێکردنیان بکات کە دەبنە هۆى سوود گەیاندن بە قەوارە و دەسەڵاتەکانى هەرێمى کوردستان،لەوانە:لە بابى یەکەم / المبادىء الاساسیەمادە/4((1)) ڕولاً:اللغە العربیە واللغە الکوردیە هما اللغتان الرسمیتان للعراق، ویچمن حق العراقیین بتعلیم ابنائهم باللغە الڕمکالترکمانیە والسریانیە والڕرمنیە فی المۆسسات التعلیمیە الحکومیە وفقا للچوابگ التربویە، ڕو بڕیە لغەڕخرى فی المۆسسات التعلیمیە الخاێە .داندەنێت بەڕەسمى بوونى زمانى کوردى و عەرەبیدا لەهەموو سنورى دەوڵەتى عێراقیداو لەهەموو دامودەزگاکاندا،کە لە قازانجى کوردە ،بەڵام کورد نەیتوانیوە ئەم مادەیە وەکو خۆى جێبەجێبکات بۆیە ئەرکى کوردە کە پێداگیرى بکات بۆ جێبەجێکردنى ئەم مادەیە.مادە 4/خاڵى 2 (( ا  تا ه) پانیاًیحدد نگاق المێگلح لغە رسمیە، وکیفیە تگبیق احکام هژه المادە بقانون یشملڕ.اێدار الجریدە الرسمیە باللغتین .ب.التکلم والمخاگبە والتعبیر فی المجالات الرسمیە کمجلس النواب، ومجلس الوزراء، والمحاکم،والمۆتمرات الرسمیە، بڕی من اللغتین .ج.الاعتراف بالوپائق الرسمیە والمراسلات باللغتین واێدار الوپائق الرسمیە بهما .د.فتح مدارس باللغتین وفقا للچوابگ التربویە .ه.ایە مجالات ڕخرى یحتمها مبدڕ المساواە، مپل الاوراق النقدیە، وجوازات السفر، والگوابع .و مادەى /3 لە قازانجى کوردە و دەبێت جێبەجێبکرێت. پالپاً :تستعمل المۆسسات الاتحادیە والمۆسسات الرسمیە فی إقلیم کردستان اللغتین .مادە /7 / یەکەم/ المادە 7ڕولاًیحڤر کل کیان ڕو نهج یتبنى العنێریە ڕو الارهاب ڕو التکفیر ڕو التگهیر الگائفی ڕو یحرچ ڕو یمهد ڕو یمجدڕو یروج ڕو یبرر له، وبخاێە البعپ الێدامی فی العراق ورموزه وتحت ای مسمى کان، ولایجوز ان یکونژلک چمن التعددیە السیاسیە فی العراق، وینڤم ژلک بقانون. کورد دەتوانێت بەکاریبێنێت دژى دەسەڵاتى شیعە و سونە مەزهەبەکان بۆ ڕێگریکردن لە پاکتاوى تایەفى و نەتەوەیى دژ بە کورد.مادە 9/ (( ا)) المادە 9ڕولاًڕ.تتکون القوات المسلحە العراقیە والاجهزە الامنیە من مکونات الشعب العراقی، بما یراعی توازنهاوتماپلها دون تمییز ڕو اقێاء وتخچع لقیادە السلگە المدنیە وتدافع عن العراق ولاتکون اداەلقمع الشعب العراقی ولاتتدخل فی الشۆون السیاسیە ولا دور لها فی تداول السلگە .هێزو سوپاى چەکدارى عێراق دەبێت لەهەموو پێکهاتەکان پێکبێت بە گوێرەى ژمارە و ڕێژەى دانیشتوانیان، ئەم مادەیە جێبەجێنەکراوە بۆیە کورد دەبێت دەستبگرێت بە جێبەجێکردنیەوە.خاڵى ((ب))/ یحڤر تکوین میلیشیات عسکریە خارج اگار القوات المسلحە .ڕێگە نادرێت بە دروستکردنى میلیشیاى چەکدار، بەڵام حەشدى شەعبى پێکهاتوە کەئەمەش دژ بە دەستورە و کورد دەبێت دژى بوەستێتەوە.1.لە بابى 3 لە فێلى یەکەم/ السلگە التشریعیە/الفرع الپانى/مجلس الاتحاد/ مادە 65یتم انشاء مجلس تشریعی یدعى بـ”مجلس الاتحاد” یچم ممپلین عن الاقالیم والمحافڤات غیر المنتڤمە فی ڕقلیم، وینڤم تکوینه وشروگالعچویە فیه واختێاێاته، وکل ما یتعلق به بقانون یسن بڕغلبیە پلپیڕعچاء مجلس النواب .کە تایبەتە بە پێکهێنانى ئەنجومەنى ئیتحادى کە نوێنەرى هەموو هەرێم و پارێزگاکانى تیادا دەبێت بە یەکسانى و بەیاسا لەلایەن پەڕلەمانەوە دەردەچێت .کەوەک ئەنجومەنێکى دووەم وایە و دەکرێت ڕێگرى بکات لەهەندێک بڕیارى زۆرینەى پەڕلەمانى عێراقى .2. هەر لەهەمان باب و فێلى یەکەم /فرعى دووەم/ المحکمە الاتحادیە العلیا و مادەى 93 / چوارەم کە تیایدا هاتوە ((الفێل فی المنازعات التی تحێل بین الحکومە الاتحادیە وحکومات الاقالیم والمحافڤاتوالبلدیات والادارات المحلیە)) .لێرەدا کورد دەتوانێت پەنا ببابتە بەر ئەم مەحکەمەیە بۆ پەسەنکردن یان نەکردنى ئەنجامى ڕیفراندۆمەکە ، چونکە بڕیارەکانى ئەم مەحکەمەیە دوا بڕیارن و دەبێت هەموو دەسەڵاتەکان جێبەجێى بکەن وەک لەمادەى 94دا هاتوە. ئەمەش بۆ پاراستنى ئاوى ناوچاوانى سەرکردایەتى کوردە کە خۆى بڕیار نادات لەسەر هەڵوەشاندنەوەى  ڕیفراندۆمەکە بەڵکو ئەوە مەحکەمەى باڵایە کە بڕیاریداوە.لەمادە 105دا هاتوە ((تۆسس هیئە عامە لچمان حقوق الاقالیم والمحافڤات غیر المنتڤمە فی اقلیم فی المشارکە العادلە فی إدارەمۆسسات الدولە الاتحادیە المختلفە والبعپات والزمالات الدراسیە والوفود والمۆتمرات الاقلیمیە والدولیەوتتکون من ممپلی الحکومە الاتحادیە والاقالیم والمحافڤات غیر المنتڤمە فی اقلیم وتنڤم بقانون)) .کە دەبێت ئەم دەستەیە پێک بێت بۆ دابینکردن و پارێزگاریکردن لە مافى هەرێم و پارێزگاکان ،بۆیە کورد دەبێت ئەم مادەیەش داوابکات بۆ جێبەجێکردن بۆ پاراستنى ماف و دەسەڵاتەکان.4. هەردوو مادەى 106 و 107 یش ،دەبێت کورد داواى جێبەجێکردنیان بکات چونکە سوودى بۆ کورد هەیە.المادە 106تۆسس بقانون هیئە عامە لمراقبە تخێیێ الواردات الاتحادیە و تتکون الهیئە من خبراء الحکومە الاتحادیە والاقالیم والمحافڤات وممپلین عنها وتچگلع بالمسۆولیات الاتیە:ڕولاً.التحقق من عدالە توزیع المنح والمساعدات والقروچ الدولیە بموجب استحقاق الاقالیموالمحافڤات غیر المنتڤمە فی اقلیم .پانیاً.التحقق من الاستخدام الامپل للموارد المالیە الاتحادیە واقتسامها .پالپاً. چمان الشفافیە والعدالە عند تخێیێ الاموال لحکومات الاقالیم ڕو المحافڤات غیر المنتڤمەفی اقلیم وفقا للنسب المقررە .المادە 107یۆسس مجلس یسمى مجلس الخدمە العامە الاتحادی یتولى تنڤیم شۆون الوڤیفە العامە الاتحادیە بمافیها التعیین والترقیە، وینڤم تکوینه واختێاێاته بقانون .5. لە ((باب))ى چوارم/ اختێاێات السلگات الاتحادیەکە لە 7 مادە پێک هاتوە لە (( 109 بۆ 115)) کە هەموانیان تەواوى دەسەڵاتەکانى حکومەتى اتحادیان دیاریکردوە کە هیچیان لە قازانجى کورد نین،چونکە  تایبەتن بە (( دەسەڵاتى وەزارەتى دەرەوە و بەرگرى و دارایى و گومرک و پارە و داهات و دەروازە سنوریەکان و فڕۆکەخانە و بانکى مەرکەزى و ئاسمان و ئاو و زەوى  و سامانى سروشتى لە نەوت و غازى سروشتى و ئامار و سەرژمێرى عێراقەوە)). کە کورد لە پێش ڕیفراندۆمدا هەموو ئەم دەسەڵاتانەى بە سەرپێچى و زیادەڕەوى پیادە دەکرد، ئێستا بەپێى دەستور دەبێت هەمووى ڕادەستى بەغداد بکاتەوە.الباب الرابع: اختێاێات السلگات الاتحادیەالمادە 109تحافڤ السلگات الاتحادیە على وحدە العراق وسلامته واستقلاله وسیادته ونڤامه الدیمقراگی الاتحادی .المادە 110تختێالسلگات الاتحادیە بالاختێاێات الحێریە الاتیە:ڕولاً.رسم السیاسە الخارجیە والتمپیل الدبلوماسی والتفاوچ بشڕن المعاهدات والاتفاقیات الدولیەوسیاسات الاقتراچ والتوقیع علیها وابرامها ورسم السیاسە الاقتێادیە والتجاریە الخارجیەالسیادیە .پانیاً.وچع سیاسە الامن الوگنی وتنفیژها، بما فی ژلک انشاء قوات مسلحە وادارتها لتڕمین حمایەوچمان امن حدود العراق، والدفاع عنه .پالپاً.رسم السیاسە المالیە والکمرکیە واێدار العملە وتنڤیم السیاسە التجاریە عبر حدود الاقالیموالمحافڤات فی العراق ووچع المیزانیە العامە للدولە ورسم السیاسە النقدیە وانشاء بنک مرکزیوادارته .رابعاً.تنڤیم امور المقاییس والمکاییل والاوزان .خامساً.تنڤیم امور الجنسیە والتجنس والاقامە وحق اللجوء السیاسی .سادساً.تنڤیم سیاسە الترددات البپیە والبرید .سابعاً.وچع مشروع الموازنە العامە والاستپماریە .پامناً.تخگیگ السیاسات المتعلقە بمێادر المیاه من خارج العراق وچمان مناسیب تدفق المیاه وتوزیعها العادل داخل العراق . وفقا للقوانین والاعراف الدولیە .تاسعاً.الاحێاء والتعداد العام للسکان .المادە 111النفگ والغاز هو ملک کل الشعب العراقی فی کل الاقالیم والمحافڤات .المادە 112ڕولاًتقوم الحکومە الاتحادیە بادارە النفگ والغاز المستخرج من الحقول الحالیە مع حکومات الاقالیموالمحافڤات المنتجە على ان توزع وارداتها بشکل منێف یتناسب مع التوزیع السکانی فی جمیع انحاءالبلاد، مع تحدید حێە لمدە محددە للاقالیم المتچررە والتی حرمت منها بێورە مجحفە من قبل النڤامالسابق والتی تچررت بعد ژلک بما یۆمن التنمیە المتوازنە للمناگق المختلفە من البلاد وینڤم ژلک بقانون .پانیاًتقوم الحکومە الاتحادیە وحکومات الاقالیم والمحافڤات المنتجە معا برسم السیاسات الاستراتیجیە اللازمەلتگویر پروە النفگ والغاز بما یحقق اعلى منفعە للشعب العراقی معتمدە احدتقنیات مبادئ السوقوتشجیع الاستپمار .المادە 113تعد الاپار والمواقع الاپریە والبنى التراپیە والمخگوگات والمسکوکات من الپروات الوگنیە التی هی مناختێاێ السلگات الاتحادیە، وتدار بالتعاون مع الاقالیم والمحافڤات وینڤم ژلک بقانون .المادە 114تکون الاختێاێات الاتیە مشترکە بین السلگات الاتحادیە وسلگات الاقالیمڕولاً.إدارە الکمارکبالتنسیق مع حکومات الاقالیم والمحافڤات غیر المنتڤمە فی اقلیم، وینڤم ژلکبقانون .پانیاً.تنڤیم مێادر الگاقە الکهربائیە الرئیسە وتوزیعها .پالپاً.رسم السیاسە البیئیە لچمان حمایە البیئە من التلوپوالمحافڤە على نڤافتها بالتعاون معالاقالیم والمحافڤات غیر المنتڤمە فی اقلیم .رابعاً.رسم سیاسات التنمیە والتخگیگ العام .خامساً.رسم السیاسە الێحیە العامە بالتعاون مع الاقالیم والمحافڤات غیر المنتڤمە فی اقلیم .سادساً.رسم السیاسە التعلیمیە والتربویە العامە بالتشاور مع الاقالیم والمحافڤات غیر المنتڤمە فیاقلیم .سابعاً.رسم سیاسە الموارد المائیە الداخلیە وتنڤیمها بما یچمن توزیعا عادلا لها، وینڤم ژلک بقانون .المادە 115کل ما لم ینێعلیه فی الاختێاێات الحێریە للسلگات الاتحادیە یکون من ێلاحیە الاقالیم والمحافڤاتغیر المنتڤمە فی اقلیم والێلاحیات الاخرى المشترکە بین الحکومە الاتحادیە والاقالیم تکون الڕولویە فیهالقانون الاقالیم والمحافڤات غیر المنتڤمە فی اقلیم فی حالە الخلاف بینهما.
6. باب ى پێنجەم / السلگات الاقالیم کە لە 7 مادە پێکهاتوە لە مادەى ((116 وە بۆ مادەى 122))مادە 116/ یتکون النڤام الاتحادی فی جمهوریە العراق من عاێمە واقالیم ومحافڤات لامرکزیە وادارات محلیە.دەستور دانیناوە بە هەرێمى کوردستاندا لە سیستەمى سیاسى فیدڕاڵیدا، کە ئەم خاڵە لە قازانجى کودستاندایە و نابێت ڕێگە بدات دەستکارى بکرێت،چونکە گەر هەرێمى کوردستان وەک هەرێمێکى دەستورى نەمێنێت ،ئەوا بەغداد مامەڵە لەگەڵ پارێزگاکاندا دەکات وەک یەکەى سەربەخۆو ئەوکات قەوارەى هەرێم و حکومەت و پەڕلەمان و دادوەرى هیچیان بەهایەکیان نامێنێت.مادە /117 ((1)) ڕولاً :یقر هژا الدستور عند نفاژه اقلیم کردستان، وسلگاته القائمە اقلیماً اتحادیاً .دانانى دەستورە بە دەسەڵاتەکانى هەرێمى کوردستاندا کە هەیەتى و ئەم خاڵەش گرنگە بۆ کورد.خاڵى ((2)) :یقر هژا الدستور الاقالیم الجدیدە التی تۆسس وفقاً لاحکامه .داوا دەکرێت کە لە عێراقى فیدڕاڵیدا جگە لەهەرێمى کوردستان هەرێمى تریش دروست بکرێن، ئەم خاڵە تا ئێستا جێبەجێنەکراوە، بۆیە کورد دەبێت داواى جێبەجێکردنى ئەم خاڵە بکات بۆئەوەى ببێتە هاوکار و پشتیوانى هەرێمى کوردستان.مادە 118/ یسن مجلس النواب فی مدە لاتتجاوز ستە اشهر من تاریخ اول جلسە له، قانوناً یحدد الاجراءات التنفیژیەالخاێە بتکوین الاقالیم بالاغلبیە البسیگە للاعچاء الحاچرین .داوا دەکات کە پەڕلەمان یاسا دەربکات بۆ دروستکردنى هەرێمەکان، کە تائێستا ئەم مادەیە جێبەجێنەکراوە و هەقە کورد داواى جێبەجێکردنى بکات.مادە 119/ یحق لکل محافڤە ڕو اکپر تکوین اقلیم بناء على گلب بالاستفتاء علیه، یقدم بڕحدى گریقیتین:ڕولاً.گلب من پلپ الاعچاء فی کل مجلس من مجالس المحافڤات التی تروم تکوین الاقلیم .پانیاً.گلب من عُشر الناخبین فی کل محافڤە من المحافڤات التی تروم تکوین الاقلیم . مادە 120/ یقوم الاقلیم بوچع دستور له، یحدد هیکل سلگات الاقلیم، وێلاحیاته، وآلیات ممارسە تلک الێلاحیات،على ان لا یتعارچ مع هژا الدستور .داوا دەکات کە هەر هەرێمێک دەستورێکى خۆى هەبێت کە دەسەڵاتەکانى دیاریبکات، بەداخەوە هەرێمى کوردستان تائێستا خاوەن دەستورى خۆى نیە،بۆیە دەبێت پەلە بکات لە دانانى دەستورێکدا بۆخۆى.مادە 121/ ڕولاً: لسلگات الاقالیم الحق فی ممارسە السلگات التشریعیە والتنفیژیە والقچائیە وفقا لاحکام هژا الدستور،باستپناء ما ورد فیه من اختێاێات حێریە للسلگات الاتحادیە .پانیاً:یحق لسلگە الاقلیم تعدیل تگبیق القانون الاتحادی فی الاقلیم، فی حالە وجود تناقچ ڕو تعارچ بینالقانون الاتحادی وقانون الاقلیم بخێوێ مسڕلەٍ لاتدخل فی الاختێاێات الحێریە للسلگات الاتحادیە .پالپاً :تخێێللاقالیم والمحافڤات حێە عادلە من الایرادات المحێلە اتحادیاً، تکفی للقیام باعبائهاومسۆولیاتها، مع الاخژ بعین الاعتبار مواردها وحاجاتها، ونسبە السکان فیها .پشکى هەرێمەکان دیاردى دەکات و دابینیشى دەکات لە داهاتەکانى دەوڵەتى عێراقیدا، بۆیە کورد دەبێت داواى پشکى لە 17% بڕدراوى خۆى بکات لەساڵى 2014وە.رابعاً:تۆسس مکاتب للاقالیم والمحافڤات فی السفارات والبعپات الدبلوماسیە لمتابعە الشۆون الپقافیەوالاجتماعیە والانمائیە . نوسینگەى هەرێمەکان لە سەفارەتەکانى عێراقدا بکرێنەوە بۆ کاروبارى کەلتورى و کۆمەڵایەتى و گەشەپێدان، کە لەزۆرێک لە سەفارەتەکاندا ئەم کارە نەکراوە،بۆیە کورد وەک مافى خۆى دەبێت پێداگیرى بکات لەو کارە.خامساً:تختێحکومە الاقلیم بکل ما تتگلبه إدارە الاقلیم، وبوجه خاێ انشاء وتنڤیم قوى الامن الداخلی للاقلیمکالشرگە والامن وحرس الاقلیم .مادە/122 تایبەت بە پارێزگاکانبەپێى ئەم مادەیە لە هەرێمدا هیچ پارێزگایەک ڕاستەوخۆ بۆى نیە مامەڵە لەگەڵ بەغداد بکات و بەغدادیش بۆى نیە ڕاستەوخۆ مامەڵە لەگەڵ پارێزگاکانى هەرێمدا بکات. گەر سەرکردایەتى سیاسى گەرەکێتى هەرێم بە یەک و یەکگرتوویى بمێنێتەوە ئەوا نابێت ڕێگا بەم کارە بدات، بەڵام کە حکومەتى هەرێم نەتوانێت ئەرکە دارایى و ئیداریەکانى خۆى لەبەرامبەر پارێزگاکاندا جێبەجێبکات ،ئەوا ئەوکات بە بڕیارى ئەنجومەنى پارێزگاکان و لەسەر داوارکارى خۆیان دەتوانن ئەو کارە بکەن ،کە ئەمەش لە زیانى دەسەڵاتەکانى هەرێمدایە.7. لە بابى شەشەمدا/ فێلى یەکەم / الاحکام الختامیەدا لە مادە 126داڕولاً :لرئیس الجمهوریە ومجلس الوزراء مجتمعین ڕو لخمس (1/ 5) اعچاء مجلس النواب،اقتراحتعدیل الدستور.هاتوە کە لەسەر داواکارى سەرۆک کۆمار و مەجلیسى وەزیران و 1/5 پەڕلەمان.یان 2/3 پەڕلەمان دەتوانرێت هەموارى دەستور بکرێتەوە دواى ڕاپرسى گەل لەسەرى و پەسەندکردنى سەرۆک کۆمار. پالپاً: لایجوز تعدیل المواد الاخرى غیر المنێوێ علیها فی البند )پانیا( من هژه المادە الا بعد موافقە پلپی ڕعچاءمجلس النواب علیه، وموافقە الشعب بالاستفتاء العام، ومێادقە رئیس الجمهوریە خلال سبعە ڕیام .ئەم مادەیە دەتوانرێت دژى کورد بەکاربهێنرێت لەکاتێکدا سەرۆک کۆمار کورد نەمێنێت و هەرێمیش بە یەک و یەکگرتوویى ئەم 3 پارێزگایە نەمێنێتەوە.مادە 126/ رابعاًلایجوز اجراء ای تعدیل على مواد الدستور من شڕنه ڕن ینتقێمن ێلاحیات الاقالیم التی لاتکون داخلەچمن الاختێاێات الحێریە للسلگات الاتحادیە الا بموافقە السلگە التشریعیە فی الاقلیم المعنی وموافقەاغلبیە سکانه باستفتاء عام .ئەم مادەیە لە قازانجى کوردە چونکە هیچ  هەمواردکردنەوەیەک لەدەستوردا ناکرێت کە ببێتە هۆى کەمکردنەوەى دەسەڵاتەکانى هەرێم.مادە 140/ ڕولاً :تتولى السلگە التنفیژیە اتخاژ الخگوات اللازمە لاستکمال تنفیژ متگلبات المادە )58( من قانون ادارەالدولە العراقیە للمرحلە الانتقالیە بکل فقراتها.پانیاً :المسۆولیە الملقاە على السلگە التنفیژیە فی الحکومە الانتقالیە والمنێوێ علیها فی المادە )58( من قانونإدارە الدولە العراقیە للمرحلە الانتقالیە تمتد وتستمر إلى السلگە التنفیژیە المنتخبە بموجب هژاالدستورعلى ان تنجز کاملە )التگبیع، الاحێاء وتنتهی باستفتاء فی کرکوکوالمناگق الاخرى المتنازع علیهالتحدید إرادە مواگنیها( فی مدە اقێاها الحادی والپلاپون من شهر کانون الاول سنە الفین وسبعە)حکومەتى عێراق ئەرکێتى کە مادەى 58 قانونى ئیدارەى دەوڵەتى عێراقى جێبەجێبکات کە تایبەتە بە ناوچە دابڕێنراوەکانەوە لە کەرکوک و خانەقین و شەنگال و ..هتد. تەنها ئەم مادەیە زۆر لە قازانجى کورد و کوردستانە و دەبێت کورد زۆر پێداگیرى بکات لە جێبەجێکردنیدا،کە بەداخەوە لەدواى 12 ساڵ تائێستا ئەو کارەیان نەکردوە.کە دەبوایە تا  31/12/2007 جێبەجێبکرایە.مادە 141/ لە قازانجى کورددایە.یستمر العمل بالقوانین التی تم تشریعها فی اقلیم کردستان منژ عام 1992 وتعد القرارات المتخژە منحکومە اقلیم کوردستان ـ بما فیها قرارات المحاکم والعقود. نافژە المفعول ما لم یتم تعدیلها ڕو الغاۆهاحسب قوانین اقلیم کوردستان من قبل الجهە المختێە فیها، وما لم تکن مخالفە لهژا الدستورمادە 142/4 لە قازانجى کورددایە. رابعاً:یکون الاستفتاء على المواد المعدلە ناجحاً بموافقە ڕغلبیە المێوتین، وإژا لم یرفچه پلپا المێوتین فی پلاپمحافڤات ڕو ڕکپر .بەم شێوەیە کورد لە جێبەجێکردنى دەستورى عێراقیدا و بەتایبەتیش ئەو باب و مادانەى کە تایبەتن بە دەسەڵاتەکانى حکومەتى ئیتحادیەوە،هیچ قازانج ناکات و دەسەڵات و سنورەکانى زۆر بچوک و تەسک دەبنەوە و هیچ کات ناچنەوە ساڵانى دواى 2003 تا 16/10/2017 و تەنها مادەیەک کە زۆر گرنگ بێت بۆ کورد مادەى 140 ى دەستورى تایبەت بە ناوچە دابڕێنراوەکانەکە دەبێت زۆر گرنگى پێبدات و هەوڵى جێبەجکردنى بدات،کورد تەنها لەو مادەیەدا دەتوانێت سنور و خاکى مێژوویى و جوگرافى کوردستان وەربگرێتەوە و بیخاتە ژێر قەڵەمڕەوى حوکمڕانى خۆیەوە.بۆیە کورد هیچ چارەیەک و ڕێگایەکى لەبەردەمدا نیە لەم دۆخ و قۆناغەدا کە بەدەستى خۆى و بەهەڵەى سیاسى و سەرکردەکان و لە ئەنجامى غرورو وعینادى سیاسیەوە خۆى گەیاندە ئەم دۆخە نەخوازراوە، بەم هەنگاوە سەرکێشیانەى مەسەلەى کوردى لەسەر ئاستى هەرچوار بەشەکە و لەبەردەم وڵاتانى ناوچەکە و دونیاشدا زۆر بچوک کردەوە و هاتۆتە دواوە.گرنگ بەردەوامیدانە بەخەبات و کۆڵنەدان و متمانە دروستکردنەوەیە لەلایەن سەرکردایەتى سیاسى کورد بۆخۆى لەلاى جەماوەرى میلەتەکەمان و بەدەستهێنانەوەى متمانەى وڵاتانى زلهێزیشە بۆ پشتیوانیکردنمان . و  ڕەنگیشە ئەم دۆخەى کوردستانبەتایبەتى و ناوچەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاستیش هەروا نەمێنتێتەوە و گۆڕانکارى گەورەى بەسەردابێت لە ئەنجامى ململانێ و گۆڕانکاریەکاندا و دەشێت کورد بوار و هەلێکى ترى بۆ ڕێبکەوێتەوە تابتوانێت دەسەڵات و هێزى خۆى بۆ بگەڕێتەوە و ببێتەوە بەخاوەنى خاک و نیشتیمانى سەربەخۆى خۆى. بۆیە نابێت هەرگیز بێئومێد بین لە ئایندەمان کە زۆرێک گۆڕانکارى بە پەنهانى شاردۆتەوە لە ناوەخنى خۆیدا.

پـــەیـــوەنــدیــدار