*موچەی هێزەكانی زێرەڤانیی نزیكەی دوو ئەوەندەی هێزەكانی وەزارەتی ناوخۆیە

*موچەی هێزەكانی زێرەڤانیی نزیكەی دوو ئەوەندەی هێزەكانی وەزارەتی ناوخۆیە

سەفەرێك بۆ ئێزیدخان، ئەو ناوچانەی رزگاركراون هیچ خزمەتگوزارییەكیان نییە بۆیە خەڵكەكەی ناگەڕێنەوە

 ‌سه‌رتیپ جه‌وهه‌ر‌1/10/2016

*نرخی خۆراك لە ناوچە رزگاركراوەكان دووقاتی دهۆك و زاخۆیە، چونكە رێگەی نادرێت
*موچەی هێزەكانی زێرەڤانیی نزیكەی دوو ئەوەندەی هێزەكانی وەزارەتی ناوخۆیە
ئێزیدخان، خاكی ئێزیدیانە، ئەوەی ئەوێ‌ نەبینێت نازانێت خەڵکی کورد زمانی ئەو ناوچەیە لەچ ئازارێكدا دەژین، بەهەزارانیان لێ‌ شەهیدكراو هەزارانیشیان لێ‌ دیل گیرا، ئێستاش زۆربەی ناوچەكەیان سەرباری رزگاركردن بەڵام وێرانەو هیچ ئاوەدانییەكی بۆ نەگەڕاوەتەوە.
سەفەرێك بۆ ئێزیدخان، گەشتێكی رۆژنامەوانییە بۆ گێڕانەوەو وێنەكیشانی ئازاری ئێزیدیان، وێنەكیشان بەخستنە رووی راستیی رووداوەكانی ناوچەكەو پێشاندانی ئەو رووەی تائێستا راگەیاندنی كوردیی یان دەستی نەگەیشتۆتێ یانیش بەهۆی باری سیاسییەوە خۆی لێ‌ پاراستووەو نایەوێ‌ باسی بكات.
ئەم گەشتە هەموو ئەو راستیانە دەخاتە روو كە پێویستە هەموومان بیزانین، سەبارەت بەنەهامەتیی ئێزیدیان و ئەو ململانێ سیاسی و سەربازییەی لەناوچەكەیان هەیە.
دەبو لە رەبیعەوە بچینە سنونێ‌، لەوێشەوە بەرەو شنگال شۆڕبینەوە، لەو رێگایە هەزاران بارهەڵگری دانەوێڵە وەستابوو، لەچاوەڕوانی لێوەرگرتنی بارەكانیان لەسایلۆی رەبیعە. بەهۆی پڕبونی سایلۆی رەبیعەوە حكومەتی عیراق شوێنێكی دیكەی كردۆتەوە بۆ وەرگرتنی دانەوێڵەی جوتیارانی ناوچەكە.
ئەم ناوچەیە، ئێجگار ووشكەو بەهۆی وەستانی ئەو ژمارە زۆرەی بارهەڵگر ئیدی ناوچەكە یەكپارچە تەپوتۆزو خۆڵاوییە، سەدان بارهەڵگر لەمبەرو ئەوبەری رێگا وەستاون، كاتێك بەو رێگایەدا تێدەپەڕیی، بەنێوانی ئەو بارهەڵگرانە، وەك ئەوە وایە بەناو تۆنێلێك یان دوو دیواری بەرزی هەڵچنراو تێپەڕیت.
سایلۆی شنگال و تەلەعفەر كارناكەن گوشارێكی زۆر كەوتۆتە سەر سایلۆی رەبیعە، حكومەتی هەرێم یان ئیدارەی دهۆك رێنادات بەهیچ شێوەیەك گەنم و جۆی ناوچەكە بگوێزرێتەوە بۆ دهۆك و زاخۆ، واتە جوتیارانی ناوچەكە بەرهەمی دانەوێڵەی (گەنم و جۆ) ببەنە شارەكانی دهۆك و زاخۆ بیفرۆشن، بۆیە جوتیاران ناوچەكە ناچارن بەرهەمەكانیان رادەستی سایلۆی رەبیعە بكەن، ئەمە لەكاتێكدا وەرگرتنی پارەی بەرهەمی دانەوێڵە زۆر زەحمەتەو پێویستە نزیكەی یەك مانگ چاوەڕێی لێوەرگرتن بكەن، دواتریش پارەی بەرهەمەكانیان زۆر دوادەكەوێت و دیسان پێویستە نزیكەی ساڵێك چاوەڕێی بكەن بۆ وەرگرتنی پارەكەیان.
بەپێی زانیاریی دروست، چەند كاربەدەست و دەستڕۆیشتوێكی ناوچەكە كە نزیك بوون لەپارتی دیموكراتی كوردستان رەزامەندی دەربازكردنی دانەوێڵەیان هەبوو بۆ دهۆك و زاخۆ، بۆیە بەنرخێكی هەرزان لەجوتیارانی ناوچەكە دەیانكڕیەوەو دەربازی دهۆك و زاخۆیان دەكرد بۆئەوەی لەوێ بەنرخێكی گران بیفرۆشنەوە.
بەهۆی رێگەنەدانی بردنی دانەوێڵە بۆ دهۆك و زاخۆ، نرخی دانەوێڵە (گەنم و جۆ) زۆر هەرزانە لە ناوچەكە، بۆیە ئەو كاربەدەستانە بەنرخێكی هەرزان دەیكڕن و دەیبەن لەزاخۆو دهۆك بەنرخێكی گران دەیفرۆشنەوە! یەكێك لەو فرۆشیارانەی دانەوێڵە ووتی تەنی جۆ لە رەبیعەو ناوچەكانی سنونێ‌ و شنگال بەنزیكەی 200 هەزار دینارە، ووتی نزیكەی 50 تەنمان لە زاخۆ بە 320 هەزار دینار كڕیوەتەوەو ئێمەش بە زیاتر لە 400 هەزار دینار دەیفرۆشینەوە، رونیشیكردەوە كە گەنمیش بەهەمانشێوە بەنزیكەی لە 100 هەزار دینار گرانتر لەنرخی ناوچەكانی رەبیعە دەیكڕینەوە، بەڵان تەئكیدیكردەوە ئەوانەی ئەو كارەدەكەن خەڵكی حزبیین.
من هێشتا بازگەی سحێلام نەبینیبوو، حەزمدەكرد لەگەڕانەوە بیبینم و بزانم چۆن ئۆتۆمبێل دەپشكنن و چۆن رێگریی لە هاتن و چونی خەڵك و كەلوپەل دەكەن، بۆیە بەووردی پرسیارم لەبارەی ناوچەكە دەكرد.
هەرچۆنێك بێت بەردەوام بوین لەرۆیشتن بەرەو سنونێ‌. بەشێوەیەكی گشتیی تا سنونێ‌ رێگای هاتوچۆ تەریب لەگەڵ سنوری سوریا رێدەكات. لەو رێگایە ژمارەیەكی زۆر بازگەو خاڵی پشكنین و كۆنترۆڵی هێزەكانی بەناو (پێشمەرگەی رۆژاڤا)ی لێیە، ئەو هێزە هێزێكی یاسایی نییە، واتە بەپێی یاسا لەهەرێمی كوردستان رێكنەخراون، چونكە لەلایەك ئەوانەی كراونەتە چەكدار رەگەزنامەی عیراقیی یان هەرێمی كوردستانیان نییە، لەلایەكی دیكە هیچ یاسایەك نییە لەهەرێمی كوردستان رێگە بەبونی ئەم هێزە یان پێكهێنانی هێزێكی لەمشێوەیە بدات و دان بەبونی ئەو هێزەدا بنێت! لەكاتێكدا پێویست بوو یاسایەك یان بڕیارێكی پەرلەمان هەبێت بۆ پێكهێنانی هێزێكی لەمشێوەیە، چونكە لەلایەن حكومەتی هەرێم و لەبودجەی گشتیی هەرێمی كوردستان پڕچەك كراون و موچە لە وەزارەتی دارایی هەرێم وەردەگرن ئەمە لەكاتێكدا هیچ ئامارێكیش لەبارەی ئەم هێزەو خەرجییەكەی بەردەست نییە!؟ واتە ئەم هێزە سامان و دارایی هەرێم موچەیان دەدرێتێ‌ و هیچ یاسایەكیش نییە رێگە بەبون و پێدانی پارەو موچەیان بدات!
ئەم هێزە سەربەهێزە چەكدارەكانی پارتی دیموكراتی كوردستانن و لەچوارچێوەی هێزی زێرەڤانین كە سەربەوەزارەتی ناوخۆن و موچەكەیان هەمان موچەی زێرەڤانییە.
ئەوەی زانراوە ئەم هێزە یەك لیوایە ژمارەیان نزیكەی سێ‌ هەزار چەكدارێكە، فەرماندەكەیان ئەفسەرێكە خەڵكی دهۆكە بەناوی (ق م). پێكهاتەی سەربازییان جیاوازە لەپێكهاتەی هێزی پێشمەرگەی كوردستان، چونكە سەربەهێزی زێرەڤانی پارتی دیموكراتی كوردستانن نەك وەزارەتی پێشمەرگەی كوردستان، فەرمانیش هەر لە پارتی دیموكراتی كوردستان وەردەگرن.
ئەو هێزەی بەناوی پێشمەرگەی رۆژئاوا لە رێگەی نێوان ربیعە تا ناحیەی سنونێ‌ ژمارەیەكی زۆر بازگەیان داناوە، ئەو چەكدارانەی لەو بازگانە بوون بەشێكیان وێنەیەكی مەسعود بارزانی سەرۆكی پارتی دیموكراتی كوردستانیان لەشانی خۆیان دوریبوو، هاوكات وێنەیەكی گەورەی سەرۆكی پارتیان لەبازگەكان هەڵواسیبو. ئەو هێزە جل و بەرگ و پێداویستی و تفەنگیان جیاوازترە لەهێزی پێشمەرگەی كوردستان، لەلایەن پارتی دیموكراتی كوردستانەوە گرنگی زۆریان پێدەدرێت، بەشێك لەو هێزە لە دەوروبەری بەنداوی موسڵ جێگیركراون، بەشێكیشیان بەرامبەر سنوری رۆژئاوا بەدرێژایی رێگەی رەبیعە – سنونێ‌ جێگیركراون و لە سەربازگەكانی زێرەڤانی مەشقیان پێدەكرێت و هەمان موچەو دەرماڵەی زێرەڤانیان هەیە.
بەدرێژایی پێنج ساڵی رابردووی ململانێی نێوان پارتی دیموكراتی كوردستان و پەكەكە لە رۆژئاوای كوردستان، یەكێك لەكێشە هەرە دیارەكانی نێوانیان بریتیی بووە لەكێشەی بردنی ئەو هێزی بەناوی پێشمەرگەی رۆژئاوا پێكهێنراوە بۆ رۆژئاوای كوردستان. پارتی یەكیتی دیموكرات (پەیەدە) كە كۆنترۆڵی رۆژئاوای كردووەو ئیدارەی خۆسەری لەوێ‌ پێكهێناوەو درێژكراوەی پارتی دایك (پارتی كرێكارانی كوردستان)ە بەروونی دژی هێزەیە كە بەناوی هێزی پێشمەرگەی رۆژئاوا پێكهێنراوەو پێیانوایە هێزی پارتی دیموكراتی كوردستانی عیراقەو بەئەجێندای حزبیی دەیانەوێ‌ بپەڕنەوە رۆژئاوا، بۆیە رێگایان نادەن بپەڕنەوە رۆژئاوا، لەبەرامبەردا پارتی دیموكراتی كوردستان رەتیدەكاتەوە.
پەیەدە پێیانوایە ئەگەر هەر هێزێكی دیكەی غەیری یەپەگە لە رۆژئاوای كوردستان بونی هەبێت ئەوا هەمووكات ترسی دوبارەبونەوەی ئەزمونی باشوری كوردستان لەشەڕی براكوژیی و پشێوی سیاسی بونی دەبێت و ئەو هێزە دەبنە بەشێك لەئەجێندای سیاسی و ئیقلیمیی بەتایبەت پارتی دیموكراتی كوردستان و رژێمی توركیا، ئەم تێگەیشتنەیان نەشاردۆتەوەو نایشارنەوە، هەروەك لە ساڵی 2014 ئالدار خەلیل هاوسەرۆكی تەڤگەری دیموكراتی رۆژئاوا (تەڤدەم)م لەهەولێر بینی بەروونی ئەو تێگەیشتنەی بۆ دووپاتكردمەوە.
پرسی پێشمەرگەی رۆژئاوا لەهەموو دانیشتن و رێككەوتنەكانی نێوان پارتی یەكێتی دیموكرات و ئەنجومەنی نیشتیمانی كوردستان (ئەنەكەسە) كە سەر بە پارتی دیموكراتی كوردستانن باسكراوەو لەهەندێكی جێگیركراوە. پەیەدە مەرجیان بۆ گەڕانەوەی ئەو هێزە هەیەو سورن لەسەر ئەوەی لەگەڕانەوەیان بۆ رۆژئاوای كوردستان تێكەڵ بە یەكینەی پاراستنی گەل (یەپەگە) بكرێن و بەپێی رێكخستن و رێنماییەكانی ئەو هێزە و لەژێر فەرماندەیی یەپەگە دەستبەكاربن، ئەمەش لەلایەن پارتی دیموكراتی كوردستان رەتدەكرێتەوە.
لە رەبیعەوە تا دەگەیتە سنونێ‌ ئاوەدانییەكی ئەوتۆ نابینیت، زۆربەی گوندەكانی سەر ئەو رێگەیە عەرەب نشین بوون و ئێستا بەتەواوی چۆڵەو كەسی تێدا نا ژیت، زۆربەی دانیشتوانەكانیان هاوكارو پشتیوانی داعش بوون، بۆیە لەگەڵ راكردنی داعش ئەوانیش روویان لەناوچەكانی دیكەی ژێر دەسەڵاتی داعش كردووە.
ئێمە بەرەو شارۆچكەی سنونێ‌ چوین، لەدەروازەی شارەكە بازگەیەكی چەكدارانی بەناو پێشمەرگەی رۆژئاوای لێیە، بەشێوەیەكی گشتیی هەر لەبازگەی سحێلا دەپەڕیتەوە بەرەو شنگال ئیدی نێوانی چەند كیلۆمەترێك بازگە هەیەو بەووردی پشكنین و پرسیار لە رێبواران دەكەن، بەڵام من لەگەڵ رێكخستنەكانی یەكێتی نیشتیمانی كوردستان بووم و ناسراو بوون، بۆیە هیچ كات روبەرووی كێشەی وەرگرتنی ناسنامە نەبوومەوە، خۆ ئەگەر لەهەر شوێنێك بیانزانیایە من رۆژنامەنوسم ئیدی دڵنیام كێشەیان بۆ دروستدەكردم.
كاتێك پێماننایە ناو سنونێ‌، بینیم شارێك بوو لەچۆڵەوانی دەچوو، ئەم شارە دانیشتوانەكەی بەرلەهاتنی داعش بەپێی ئامارێك ناوەندی شارۆچكەكە نزیكەی 15 هەزار كەسی لێ دەژیا، بەڵام بەگوندەكانییەوە كۆی دانیشتوانەكەی دەگەیشتە 148 هەزار كەس كە لە 90% یان كوردی ئێزیدیین، لە سەرەتای ئابی 2014 لەلایەن داعش داگیركراو دانیشتوانەكەی ئاوارەی  شارەكانی زاخۆو دهۆك و هەروەها رۆژئاوای كوردستان بوون، لە 18.12.2016 لەلایەن هێزی پێشمەرگەوە كۆنترۆڵكرایەوە، تائێستاش دوای ئازادكردنی ژمارەیەكی زۆر كەم لەدانیشتوانەكەی گەڕاونەتەوە شارەكە.
تائێستا دیار نییە ژمارەی ئەو خێزانانەی گەڕاونەتەوە شارۆچكەكە، بەڵام بەپێی ئەو بەدواداچوونەم نزیكەی 500 خێزانێك گەڕاونەتەوە، ئەمەش بەراورد بەژمارەی دانیشتوانی شارۆچكەكە زۆر كەمە. یەكێك لە گرفتە هەرە سەرەكییەكانی خەڵكی شارەكە لەدوای زیاتر لە ساڵێك و شەش مانگ لە گەڕانەوەیان كێشەی جددی بونی ئاو و كارەبایان هەیەو لەهەندێ شوێن لەلایەن رێكخراوی خێرخوازی بیانییەوە بەتانكەر ئاویان بۆ دابیندەكرێت و تەنانەت ئاوی خواردنەوەشیان نییە.
جەمیل خدر عەبدال لێپرسراوی مەڵبەندی شنگال-ی یەكێتی نیشتیمانیی كوردستان قسەیەكی زۆر مەنتقیی كرد، ووتی خەڵكەكەمان داماون و لێ قەوماون و لەكەمپەكاندا ژیان بەسەر دەبەن و رێژەیەكی زۆر كەم گەراونەتەوە، ووتی ئەگەر بەشێوەیەكی باشتر مامەڵە لەگەڵ خەڵكەكەدا كراباو تا رادەیەك خزمەت گوزاریان بۆ دابینكرابا و جۆرێك لە هەماهەنگی و لەیەكگەیشتن بەدیكربا لە نێوان لایەنە سیاسیەكان، ئەوا ژمارەیەكی زۆر لەخەڵكی شنگال و دەوروبەری دەگەڕانەوە بۆسەر وارو شوێنی خۆیان، بەڵام بەم دڵەراوكێیەو بەنەبوونی هیچ خزمەتگوزارییەك وایان لێكردوون كە ژیانی ژێر خێمەو ناو كەمپەكانیان پێ باشترو خۆشتر بێت وەك لەوەی لە بگەڕێنەوە شوێنەكانیان و هیچ خزمەتگوزارییەك نەبێت.
بەپێی ئامارێكی كۆمسیۆنی باڵای مافەكانی مرۆڤ لەعیراق بەهۆی هێرشی دڕندانەی داعش بۆسەر شارۆچكەی سنونێ‌ ، تائێستا زیاتر لە هەزار كەسی دیار نییەو وونە، لەماوەی داگیركردنی سنونێ‌ لەلایەن داعش نزیكەی 4 هەزار خانوبەرەی شارۆچكەكە لەلایەن ئەو گروپە تەقێنراوەتەوە یان روخێنراوە یان سوتێنراوە.
بەشی هەرەزۆری ئەوانەی ونن یان دیارنین لەلایەن تیرۆرستانی داعش شەهیدكراون و لەگۆڕی بەكۆمەڵ دۆزراونەتەوە، بەپێی ئەو لێگەڕانەی كراوە تائێستا لەسنوری شارۆچكەی سنونێ‌ حەوت گۆڕی بەكۆمەڵ دۆزراوەتەوە ئەوانیش لە (خانەسۆر، دوهلێ، سنون، پردی)ێن بەڵام نازانرێت ژمارەی قوربانیانی گۆڕە بەكۆمەڵەكان چەندە، چونكە گۆڕەكان هەڵنەدراونەتەوە، هەرچەند بەپێی ئامارێكی ناڕەسمیی نزیكەی 500 كەسن.
شەهیدانی گۆڕە بەكۆمەڵەكان ژن و منداڵ و پیری كوردی ئێزیدی ناوچەكەن لەلایەن داعشەوە بەهۆی نەتەوەو ئاینەكەیانەوە بەدڕندەترین شێوە شەهید كراون.
سنون شارۆچكەیەكی زۆر گەورەیە، بەڵام لەدۆخێكی زۆر خراپدایە، هیچ رەنگێك لەشارەكەدا نابینی، ژمارەیەكی زۆركەم دانیشتوان لەشەقامەكان دەبینی لەگەڵ بوونی ژمارەیەكی زۆر هێزی چەكدارو ئۆتۆمبێلی سەربازیی، سەنتەری شارەكە چەند دوكان و بازاڕێك كراونەتەوە شتومەك و پێویستیی زۆر كەمیان هەیە، هۆكارەكەی ئەوەیە لە بازگەی سحێلا و بەنداوی موسڵ یان زوممار رێگا بەپەڕینەوەی كەل و پەل و پێداویستی و خۆراك نادرێت تەنها بەڕەزامەندی زۆر تایبەت نەبێت! ئەم رێگرییەش لەپێناو ئەوەیە هیچ كەلوپەل و پێداویستییەك نەچێتە رۆژئاوای كوردستان.
دوای پرسیارو بەدواداچوونم بۆ رەوشی شارۆچكەكەو بینینی خەڵك بۆم دەركەوت چەند هۆكارێكی سەرەكیی رێگرە لەهاتنەوەی خەڵك، یەكەمیان خەڵكی ناوچەكە بەهۆی ئەو نەهامەتییەی بەسەریان هاتووە متمانەیان بەو هێزە چەكدارە نییە كە لەناوچەكەن رێگری بكەن لەدووبارەبونەوەی كارەساتەكە چونكە هێشتا داعش لەزۆر ناوچە نزیكەو بەتەواو دوورنەخراوەتەوە، دووەم دەبینین لەسنونێ‌ خزمەتگوزارییەكانی وەك ئاو و كارەباو پاككردنەوەی شارو خزمەتگوزاریی شارەوانیی زۆر خراپەو خەڵكی بەهۆی نەبوونی ئاو و كارەباو پێویستی ژیان ناتوانن بگەڕێنەوە. سێیەم بەهۆی رێگریكردن لەكەلوپەل نرخی كەل و پەل و خۆراك و پێداویستی ژیان زۆر گرانترە بەراورد بەدهۆك و زاخۆ، بۆنمونە یەك فەردە شەكر لەسنون بە 90 هەزار دینار بوو، بەڵام لەناوچەكانی دیكەی كوردستان فەردەیەك شەكر بە نزیكەی 35 هەزار دینارە! چوارەمیش بەشی زۆری دانیشتوانی ناوچەكە یان خانو ماڵەكانیان تاڵانكراوە یانیش خانوەكانیان رووخاوە، لەئێستادا ئاسان نییە گەڕانەوەیان بۆ سەر زێدی خۆیان بەبێ‌ ئامادەكاریی گەڕانەوە.
یەكێكی دیكە لەو تێبینیانەی بۆمن جێی سەرنج بوو بریتیی بوو لە كێشەی خراپی خزمەتگوزاریی تەندروستیی و نەبونی نەخۆشخانەو گرانیی نرخی چارەسەری پزیشكیی و دەرمان، ئەوانەی گەڕاونەتەوە سەر وارو شوێنی خۆیان ناچار بۆ چارەسەری بەشێك لەنەخۆشی و پێداویستییەكانی چارەسەركردن روو لەرۆژئاوای كوردستان، ئەمەش لەڕێگای شارۆچكەی خانەسۆر كە دەكەوێتە سەر سنوری رۆژئاوای كوردستان.
ئەو دەروازەیە بەدەست هێزەكانی یەپەگەوەیەو هێزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان كۆنترۆڵی ئەو شارۆچكەیەیان بەدەستەوە نییەو خەڵكی لەو رێگەیەوە هاتوچۆی رۆژئاوای كوردستان دەكەن.
لەخانەسۆرو چەند شوێنێكی دیكە هاتن و چونێكی زۆر سنوردار لەنێوان رۆژئاواو باشوردا هەیە، كەلوپەل و پێویستی و خۆراك لەباشورەوە بەڕێژەیەكی زۆر سنوردار دەچێتە رۆژئاوای كوردستان، چونكە لەلایەك رێگریی لێدەكرێت لەلایەن پارتی دیموكراتی كوردستان، لەلایەكی دیكە نرخەكەی گرانە! بەڵام بەشێك لەپێداویستی و كەلوپەل لە رۆژئاواوە دێتە ئەو ناوچانەی هێزەكانی سەر بەیەپەگە یان پەكەكەی لێیە، بۆنمونە خانەسۆر، سنونێ‌، شنگال..تد بۆنمونە سوتەمەنی وەك نەوت و گازۆیل و بەنزین، بۆیە لەو ناوچانە سوتەمەنی بەنرخێكی زۆر هەرزان دەستدەكەوێت، بۆنمونە نرخی یەك بەرمیل گازۆیل لە خانەسۆر بە 32 هەزار دیناری عیراقیی بوو واتە كەمتر لە 25 دۆلار، لە شنگال بە 45 هەزار دیناربوو كە دەكاتە كەمتر لە 35 دۆلار، هاوكات نرخی یەك لیتر بەنزینی رۆژئاوا بە 200 دیناری عیراقیی بوو، بەڵام ئەوانەی ئەوێ‌ دەیانگوت سوتەمەنی رۆژئاوا كواڵەتییەكەی وەك كواڵەتی سوتەمەنی باشور نییەو نزمترە.
شارۆچكەی سنونێ‌ لەسەردەمی رژێمی بەعس ناوەكەی گۆڕدرابوو بۆ شیمال، نەك ئەو شارۆچكەیە بەڵكو زۆربەی ئەو شارو شارۆچكەو گوندانەی كوردان لەناوچەكە لەسەردەمی رژێمی بەعس ناوە كوردییەكانیان گۆڕدرابو بۆ عەرەبی، لە ساڵی 1974 – 1975 قەزای شنگال و دەوروبەری روبەرووی توندترین پرۆژەی راگواستن و بەعەرەبكردن بویەوە، جگە لەراگواستنی كورد هاوكات ژمارەیەكی زۆر عەرەب هێنرانە سەر گوندو شارە كوردییەكان و ناوی شارو دێهاتەكانیش كران بەعەرەبی، بۆنمونە:
شنگال: سنجار.
سنونێ: شیمال.
خانەسۆر: تەئمیم.
دوگرێ‌: حگین.
بۆرەك : یەرموك
دوهلا: قادسیە.
گوهبەل: ئەندەلوس
زۆراڤا: عروبە
گر زەرك: عدنانیە.
گرعوزێر: سقەحتانیە
سیبا شێخ خدرێ: مجمع جزیرە  … تد
لەدوای روخان و لەناوچونی رژێمی سەدام لە نیسانی 2003 و دروستكردنی ئازادبونی كورد لەدەست رژێمی بەعس، هەموو ناوە رەسەنەكانی كورد گەڕانەوە بۆ شارو دێهاتەكانی كوردستان، ئەگەرچی پێشتر جگە لەنوسراوە رەسمییەكانی دامودەزگاكانی بەعس، خەڵكی ناوچەكە هەر بەناوە رەسەنە كوردییەكان ناوی ناوچەكانیان دەهێنا، بەڵام دوای دروستبونی ئیدارەی نوێی ناوچەكەو زاڵبونی كورد بەسەر ناوچەكانی خۆی، ئیدی ناوە كوردییەكان لە نوسراوە رەسمییەكان بەكارهێنران، ئەگەرچی لەبەشێك لەنوسراوەكانی دامودەزگاكانی حكومەت لەناوچەكە بەزمانی عەرەبی بۆ ئیدارەی پارێزگای نەینەوا هێشتا بەشێك لەو ناوانە بەعەرەبی بەكاردەهێنرا ئەمەش جێی رەخنەو گازندەی خەڵكی ناوچەكە بووە.
پرسی تەعریب لە كوردستان پرسێكی زۆر قوڵ و ئاڵۆزە، رژێمە یەك لەدوای یەكەكانی عیراق لەماوەی سەد ساڵی رابردوو بەجددی كاریان لەسەر كردووە تا 2003 ئیدی كۆتایی بە سیاسەتی بەعەرەبكردنی ناوچەكانی كورد هات. هەمان كێشەی گۆڕینی ناوی شارو دێهاتی كوردستان لەچوارچێوەی سیاسەتی بەعەرەبكردنی كوردستان لەلایەن رژێمە فاشییەكانی سوریا-ش بەكارهێنراوە، لەرۆژئاوای كوردستان لەماوەی شەست ساڵی حوكمڕانیی حزبی بەعس ناوی هەموو شارو دێهاتەكانی كوردستان كران بەعەرەبیی، بەڵام لە 2014 و لەدوای راگەیاندنی ئیدارەی خۆسەری لە رۆژئاوای كوردستان ناوی هەموو شارو دێهاتەكانی كوردستان گەڕێنرایەوە سەر ناوە رەسنەكان و ئێستا هەم لەنوسراوە رەسمییەكانی ئیدارەی خۆسەریی و هەمیش لە تابلۆكان بەكاردەهێنرێت،خەریكە ناوە عەرەبییەكان بەتەواوی لەبیربكرێت و خەڵك ناوە كوردییەكان بەكاردەهێنێت، بۆنمونە دێریك كرابو بە مالكییە ، چل ئاغا كرابو بە جەوادییە، گركێلەك كرابو بە مەعبەدی، تربەسپی كرابو بە قەحتانییە..تد.
لەهەركام لەو شوێنانەی پێیدا تێدەپەڕین پرسیارو بەدواداچوونی زۆرم بۆ دەكرد، كاتێك لە سنونێ‌ دەردەچوین بەرەو كلكەی شاخی شنگال بۆئەوەی بگەمە شوێنی مانەوەم، من پێشبینی خراپیی ناوچەكەم بەو قەبارەو بەوشێوەیە نەدەكرد، ناوچەكە لەوێرانەیەك دەچوو كە رەشابەیەكی بەهێزی وەك تۆڕنادۆ لە ئەمریكا یان زەمین لەرزەیەكی زۆر بەهێز لەناوچەكەی دابێت و خاك و خەڵكی ناوچەكەی لەناوبردبێت، بەو رێگایەدا دەڕۆیت ئاوەدانییەك نابینی، هەرچی لەسەر ئەو رێگەیە دەیبینی وێرانەیە.
لەسنونێ‌ دەردەچوین بەرلەوەی بگەینە رێگای شەرفەدین سەربازگەیەكی زۆر گەورەو نوێمان بینی، بەئاڵاو لۆگۆی جیاوازو پێشمەرگەكانی بە جل و بەرگ و چەك و جبەخانەی جیاواز، ئەو شوێنە بارەگاو سەربازگەی هێزی پاراستنی ئێزیدخان بوو، بەفەرماندەیی (حەیدەر شەشۆ) كادری پێشكەوتووی یەكێتی نیشتیمانیی كوردستان، دواتر بەووردی باسی لێوەدەكەین.
لەگەڵ تۆماركردنی تێبینی سەرنج لەسەر بارودۆخی ناوچەكە بەرەو شنگال دەڕۆیشتین، لەووردو درشتی ناوچەكەم دەپرسی، مەبەستم بوو هەرچی پەیوەندی بەكوردانی ئێزیدییەوە هەیە تۆماری بكەم، بەتایبەت دەمویست چیرۆكە تراژیدییەكانیان بەووردی تۆماربكەم، ئەوەی لەو ماوەیە لە ئێزیدیانم بیست لەچیرۆكی تراژیدی هیچ گەلێكم نەبیستبو، هەرچی دەمكرد خەیاڵدانم بەرگەی هەندێ‌ چیرۆكی قێزەوەنی تیرۆرستانی دەوڵەتی ئیسلامیی لێنەدەبویەوە، یەكێك لەقێزەوەنترین چیرۆكەكان، دەرخواردنی گۆشتی منداڵێكی ساوابوو بەدایكەكەی لەلایەن تیرۆرستانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)! كە ئەمەیان نامۆترین و قێزەوەنترین چیرۆك بوو لەخەڵكی ناوچەكە ببیستم، دواتر هەوڵدەدەم بەووردی باسیبكەم.
ئەو هاوڕێیەم زۆر شارەزای رێگاكە بوو، لەپڕ رایگرت ووتی ئەمە دوو گۆڕی بەكۆمەڵی گوندی حەردان-ە. گۆڕەكان كەوتبونە ئەمبەرو ئەوبەری جادەكە، لەنزیك گۆڕەكانیش خاڵێكی پشكنینی پێشمەرگە هەبوو، دیاربو پێشتر لەلایەن لیژنەی باڵای بەجینۆساید ناساندنی تاوانەكانی داعش و رێكخراوی نێودەوڵەتی بۆ كاروباری شوێنبزران دەستنیشانكرابو، ئەو شوێنە تەنها تەلبەندێكی سادەكرابو هیچ هۆكارێكی پاراستنی بۆ نەكرابوو، واتە شورایەك یان نیشانەیەكی زەقی جیاكەرەوەی بۆ نەكرابو، تەنها لەیەكێك لەو شوێنانە لافیتەیەكی بچوكی بەپەت لێدرابو كە ئەم شوێنە گۆڕی بەكۆمەڵە.
گوندی حەردان سەربەقەزاش شنگالەو دانیشتوانەكەی بەرلەهاتنی داعش زیاتر لە 2500 كەس دەبوون، یەكێكە لەو گوندانەی روبەرووی دڕەندەترین هێرشی تیرۆرستانی دەوڵەتی ئیسلامیی (داعش) بویەوەو بەهۆیەوە زۆربەی دانیشتوانی گوندەكە روبەرووی كۆمەڵكوژیی و رفاندن و ئەتككردن بونەوە، بەپێی ئامارە سەرەتاییەكان نزیكەی 530 كەسی دانیشتوانی گوندەكە لەچەند گۆڕێكی بەكۆمەڵ لەدەوروبەری گوندەكەو سەر رێگاكان لەلایەن تیرۆرستانی دەوڵەتی ئیسلامیی (داعش) كۆمەڵكوژ كراون. زۆربەی ئەوانەی بەشدارییان لەو تاوانە دڕەندەیە كرد خەڵكی ئەو گوندانەی دەوروبەری حەردان بوون كە زۆربەیان عەرەب و ژمارەیەكی كەمیشیان توركمانن وشارەزای ناوچەكەو خەڵكەكەی بوون، یەكێك لەكێشە سەرەكییەكانی ئاماری قوربانیانی ئەم گوندە ئەوەیە هیچ كام لەوانەی كەوتونەتە دەست دڕندەكانی داعش نەیانتوانیوە دەربازییان ببێت تا ببێتە شایەتحاڵ لەسەر گۆڕەبەكۆمەڵەكان و ووردەكارییەكانی، ئەمەش بەڵگەیەكی روونە كە دڕندەكانی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش) هیچ كەسێكیان لەكوردانی ئێزێدی نەپاراستوەو هەمویان شەهید كردوون. ئێستا ئەم گوندە ئازادكراوە، بەڵام دانیشتوانەكەی نەگەڕاونەتەوە چونكە بەر دڕندەترین شاڵاوی لەناوبردن بونەتەوەو ژمارەیەكی كەم دانیشتوانەكەی ماون و ئێستا لەكەمپەكانی دهۆك و زاخۆ نیشتەجێن.
لەئەلقەكانی داهاتوو ووردەكاریی كۆمەڵكوژییەكان و چیرۆكە پڕ تراژیدییەكانی كوردانی ئێزیدیی لە ناوچەكە دەخەینە روو، ئەو چیرۆكانەی لەزاری شایەتحاڵەكانەوە وەرگیراوە.
كاتێك وێرانەیی ناوچەكەم بینی زۆر پەشیمان بومەوە زووتر نەهاتومەتە ناوچەكەو زووتر بەشێك لەچیرۆكە پڕ تراژیدییەكانی ئەوێم نەهۆنیوەتەوە، پێبینیم نەدەكرد ناوچەكە بەو قەبارەو شێوەیە وێرانەو چۆڵەوانییە! حەزمدەكرد زووتر هاتبام و لەیادی كارەساتی شنگالدا چیرۆكەكانم بڵاوكردبایەوە، بەڵام رێكنەكەوت و بارودۆخی ناوچەكەش ئارام نەبوو بەتایبەت لەنێوان هێزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان و پەكەكە.
نەمدەزانی شوێنی مانەوەم كوێیە، شوێنەكانیش شارەزا نەبووم، گرنگ بە رێگایەكی ووشك و نەبڕاوە تێدەپەڕیین، هیچ ئاوەدانییەكمان لەڕێگا نەبوو، مەگەر تاك تاكەی خانو ئەویش بەشێكیان وێرانكرابوون یان تەقێنرابونەوە.
ئێمە لەبەیانیی زووەوە بەڕێكەوتبوین، گەرمای رێگاو زیاتر لە شەش سەعاتی ناو ئۆتۆمبێل بەتەواوی هیلاكی كردبوین، ئەو شوێنەی لێی دەمامەوە خەڵكی دیكەیشی لێبو، واباشتر بوو نەزانن من كێم و بۆچی هاتووم، بەكورتی نەدەبو خۆم ئاشكرابكەم!
هەرچۆنێك بێت ئێوارەیەكی درەنگ لەنزیك شنگال گیرساینەوە، خۆم گۆڕی بۆئەوەی كەمێك پشو بدەم، گوندێكی عەرەبان لەنزیك شوێنی مانەوەم بوو، گوندەكە بەتەواوی چۆڵكرابو هیچ كەسێكی تێدانەبوو، ئەو ناوچەیە بەتەواوی چۆڵ بوو لەدانیشتوان، هیچ ئاوەدانییەك نەبوو تەنها لەچەند شوێنێك بارەگای سەربازیی هەبوو، ئێمە زۆر نزیك بوین لە سەنگەری پێشەوەی داعش، ئەو پێشمەرگانەی ئەوێ‌ وورەیان زۆر بەرز بوو، وەك ئەوەی داعش بونی نەبێت، دەهاتن و دەچوون.
كەشوهەوا گۆڕابوو، ئەو ئێوارەیە كزەبایەكی فێنكی هەبوو، كارەبا لەهیچ شوێنێك نەبوو، تەنها پێشمەرگە بۆ روناككردنەوەی سەنگەرەكان خۆیانی برۆجێكتەری گەورەیان دانابوو ئەویش بەموەلیدەی گەورە كاریان دەكرد، ئاوی ئەو ناوچەیە هەمووی شۆر (تاڵ) بوو، پێشمەرگە ئاوی خواردنەوەیان بەتانكەر بۆ دەهات.
هەندێجار وادەخوازێت رووداوەكان وەكوخۆی و دیوی ناوەوەی دەرونی مرۆڤەكان بێنیتە گۆڕێ و باسی بكەیت، لەوێ ژیان جوانتر دەردەكەوێت و هەندێجار لەوێ‌ چیرۆكی ئەڤینداریی ئەوەندە جوان دەردەكەوێت، ئیدی مەپرسە بێئاویی و گەرمای هاوین و ووشكە بای بیابانت بیردەباتەوە. ئەو دیمەنانەی ئێواران دەمبینی سەرنج راكێش بوو، دیمەنی ووشك و سروشتیی ناخۆشی ناوچەكە، تێكەڵ بەخەندەی ئاشقان دەبو، لەو دەشتەو لەو ساكەگۆڕە، یاران و ئاشقانی لەپێكەنین و ئومێدی بەیەكگەیشتنەوە نەدەكرد، لەوێ و لەبەرامبەر دڕندەترین بونەوەری ئەم سەرزەمینە، بەئومیدی گەیشتنەوە بەیارانیان تفەنگەكانیان سوارو خۆیان لەسەر ئەژنۆ بەچاوی تیژەوە دەیانڕوانیی.
بینیم لەگەڵ دیمەنی ووشك و بێ‌ رەنگی ناوچەكەو، بوونی ئاوی شۆرو دیمەنی تفەنگ و دێهاتی چۆڵ، كە هەموویان هیچ ئاماژەیەكی خۆشیی ژیان نادەن، كەچی پێشمەرگە، یەك یەك و دوو دوو مۆبایلیان بەدەستەوەبوو، ئەوانەی خێزانداربوون بەدەم پێكەنینەوە لەگەڵ ژن و منداڵەكانیان قسەیان دەكرد، گوێت لە گیانەكەم، بابەگیان، بەسەرچاو، خەمتان نەبێت…تد دەبوو، ئەوانەیشی هێشتا لە هەڕەتیان بوون و بوخچەیان نەكراوەبوو، بەدەم خەندەی بزرۆكە بەكزی لەگەڵ یارانیان قسەیان دەكرد، لەگەڵ قسەی خۆشی یارانیان خەنی ببون، وەك ئەوەی یار چاوی لێیان بێت هەمیشە پۆشتەو پەرداخ هاتوچۆیان بوو، دەیانویست بڵێین ئێمە قارەمانین، جارجارەش بەچرپە گوێت لە»قوربانتبم» دەبو.
ئەم دیمەنانە لەفلمە ئەمریكییەكاندا فەرامۆشنەكراوە، هەمیشە دەرهێنەران لە سیناریۆكانیاندا نامەو پەیوەندی سەربازان و جەنگاوەرانی لەگەڵ ژن و خۆشەویستانیان لەبیرناكەن، هەمیشەو لەگەرمەی شەڕو بەرەنگاربونەوە، قارەمانانی فلمەكان بەیادەوەرییەكەوە ژیاون تا بەزیندویی بۆ خێزان و خۆشەویستانیان بمێننەوە ، نامەو پەیوەندیكردنی سەربازان لەگەڵ خۆشەویستان بەشێكی دانەبڕاوی ژیانی سەربازانەو نەمری بەشێك لە پاڵەوانانی فلمەكان لەهێزی خۆشەویستانیان وەرگیراوە، تا دواجارو لەكۆتایی فلمەكان باوەش بەخۆشەویستان یان یارانیاندا بكەن و كۆتایی بە فلمەكە بێنن.
كاتێك دەچیتە ئەم سەنگەرانەو چاوت بەو گەنجە لەخۆبردوانە دەكەوێت گیانی روبەرووبونەوەو فیداكارییت ئەوەندەی دیكە زیاتر دەبێت، هەستێكی زۆر سەیرە! «لێرە ناڕۆم» دەبێتە سرودی نیشتیمان وەك ئەوەی ئەم خاكە بەشێك بێت لەجەستەی تۆ ناتەوێ‌ لەتۆ داببڕێت.
لەگەڵ ئەم وورەو خۆبەخشییە بەنیشتیمان، كەچی گەرمای هاوین و نەبونی كارەبا گیانی دەپروكاندی، لەهاویندا پێشمەرگە لەو سەنگەرانە دەپڕوكێن، لەزستانیشدا بەپێچەوانەوە بەهۆی نەبوونی سوتەمەنییەوە پێشمەرگە لەئازارێكی زۆردایە، پێشمەرگەیەك ووتی ئەم زستانە بەهۆی نەبونی یان كەمی سوتەمەنییەوە لەبەشێك لەبارەگان دەچوین لەو گوندانەی چۆڵكراون كاریتەو داری سەرخانوی گوندە چۆڵەكانمان دەردەهێناو دەمانهێنا دەمانسوتاند، چونكە شتێكی دیكە نەبوو خۆمانی پێ گەرم بكەینەوە.
ئەو ناوچەیەی من لێی مامەوە بەتەواوی سەربازیی بوو، هیچ مەدەنییەكی لێ‌ نەبوو، ئەو هێزانەی لەوێ‌ بوون هێزەكانی (70) یەكێتی نیشتیمانیی كوردستان، هێزەكانی (80)ی پارتی دیموكراتی كوردستان، لەگەڵ سێ‌ لیوای هاوبەشی وەزارەتی پێشمەرگەی حكومەتی هەرێمی كوردستان. بێگومان هێزی دیكەی زۆر هەبوو، بەڵام لەناو شنگال و هەندێ‌ شوێنی دیكە بوون كە دواتر باسیان دەكەم.
جیاوازیی زۆر هەبوو لەنێوان ئەو هێزانە بەتایبەت جیاوازیی لەنێوان هێزی هاوبەشی وەزارەتی پێشمەرگەو یەكەكانی 70-80 و ئەو هێزەی زێرەڤانیی، چ لەرووی موچەوە یان لەرووی چەك و جبەخانەو پێداویستیی سەربازییەوە! لێرەدا ناكرێت باسی هەندێ ووردەكاریی بكەین چونكە ئەمە پرسێكی سەربازییەو باسكردنی لەخزمەت تیرۆرستانی داعشدایە، بەڵام ئەوەی گرنگە ئەوەیە كە موچەی پێشمەرگەیەكی هێزەكانی زێرەڤانیی نزیكەی دووقاتی موچەی پێشمەرگەیەكی هێزە هاوبەشەكانی وەزارەتی پێشمەرگەیە، لەكاتێكدا هەردولا لەسەنگەری پێشەوەی روبەرووبونەوەن. بۆ نمونە موچەی پێشمەرگەیەك لە لیوا هاوبەشەكانی سەر بەوەزارەتی پێشمەرگە نزیكەی 500 هەزارێكە، بەڵام موچەی یەك پێشمەرگەیەكی زێرەڤانی زیاتر لە یەك ملیۆن دینارە! ئەمەش ناعەدالەتییەكی گەورەیەو جێی گازندەی زۆری ئەو هێزانەیە.
ئەو شەوە بەردەوام تێبینی و سەرنجی خۆم لەسەر بارودۆخی پێشمەرگەو ژیانی ئەوێ دەنوسییەوە، بەداخەوە لەئێستادا ناتوانم هەموو شتێك باس بكەم، ئەگەر ئەم زنجیرە چیرۆكەم دوای نەمانی داعش بنوسیبایەوە، بێگومان ووردەكاریی ژیانی پێشمەرگەو كێشەو ئازارەكانی ئەوانیشم باسدەكرد، بەڵام ئێستا ناكرێت.
ئەو شوێنەی من لێی مابومەوە سەنگەری پێشەوەی پێشمەرگەبوو، هەرچۆنێك بێت ئەو شەوە سەردانی چەند شوێنێكمان كرد، بەدرێژایی سەنگەرەكانی پێشمەرگە بە پرۆجێكتەری گەورە روناككراوەتەوە، ئەو شەوەی من لەوێ‌ بووم داعش كەمێك جموجۆڵی هەبوو، لەدوو سەنگەری پێشمەرگە چەند پرۆجێكتەرێك كز ببون و یەك دوانێكیش لەكاركەوتبون، بۆ بەیانی هەموویان چاككردەوە.
پێشمەرگەكان زۆر بەورەو هۆشیارییەوە ئامادەبوون، هەر ئەو شەوە دوربینێكی تایبەتی گەرمی بین (حراری) یان هێنایە ناوچەكە بۆئەوەی هەموو جموجۆڵێكی داعش ببینن، ئەم جۆرە دووربینە جیاوازە لەدوربینی رۆژو شەو، بەتیشكێكی تایبەت كاردەكات و هەرچی خوێن لەلەش بێت ئاشكرای دەكات، ئەم جۆرە دووربینە بەووزەی كارۆموگناتیسی كاردەكات و گەرمی سەرو سفر ئاشكرا دەكات، ئەم جۆرە دووربینە ئەوەندە ووردە دەتوانێت گیاندارێكی بچوكیش لە سەنگەرەكان ئاشكرا بكات و دووری و قەبارەكەی بەروونی دەربخات، ئەمەش وایكردووە جموجۆڵی چەكدارانی دەوڵەتی ئیسلامیی لەشەودا بەتەواوی سنوردار بێت.
ئەم پێویستییە سەربازییانە زۆربەیان لەلایەن هێزەكانی هاوپەیمانان بەتایبەت ئەمریكاو ووڵاتانی ئەوروپا دابینكراوە، ئەوەی بۆ هێزی پێشمەرگە لەسەنگەرەكانی روبەرووبونەوەی داعش زۆر گرنگە دوو پێویستییە، یەكەمیان ئەو دووربینەی شەوانەیە كە بەدوربینی گەرمی ناسراوە بۆ ئاشكراكردنی هەر دزەكردنێكی تیرۆرستان، دوومیشیان چەكی تێكشكاندنی ئەو ئۆتۆمبێلە گولەبەندانە كە لەلایەن چەكدارانی داعش دروستدەكرێت و بەخۆكوژێكەوە رەوانەی سەنگەرەكانی دەكەن. چونكە لەسەرتای روبەرووبونەوەی داعش ئەم شێوازە هێرشەی تیرۆرستان زیانی زۆری بەپێشمەرگە گەیاندو ژمارەیەكی زۆر پێشمەرگە بەوهۆیەوە شەهید بوون، بەڵام ئێستا چەكی زۆر پێشكەوتوو هەیە بەتایبەت چەكێك بەناوی میلان كە لەتوانایدایە زۆر بەئاسانی هەر ئۆتۆمبێلێكی گولەبەند بەووردی بیپێكیت و تێكبشكێنێت.
بەشێوەیەكی گشتیی داعش هیچ سەنگەرێكی (ساتر) دیاریكراوی نییە، واتە لەهیچ شوێنێك سەنگەریان دیار نییە، خۆیان لەگوندو كاول و پەناپەسیودا مەلاسداوە. هێزەكانی هاوپەیمانان لەئاسمانەوە بەبەردەوام چاودێری هەموو سەنگەرەكانی پێشمەرگە دەكەن، لەبەرامبەردا هەموو جموجۆڵێكی داعش تۆماردەكەن و بەفرۆكە بۆمببارانیان دەكەن، بۆیە تیرۆرستانی داعش تەنها بەشەو بەشێوەیەكی سنوردار جموجۆڵ دەكەن. بەشێوەیەكی گشتیی لەپەلوپۆ كەوتوون، بەڵام بۆئەوەی هێزی پێشمەرگە هەست بەبونیان بكات چەند رۆژ جارێك چەند موشەكێك یان گولە هاوەنێك ڕەمەكی دەگرنە سەنگەرەكانی پێشمەرگە.
پرسی پڕچەككردن و هاوكاریكردنی هێزی پێشمەرگەی كوردستان و دابەشكردنی ئەو چەكانە باسێكی ئاڵۆزی وەزارەتی پێشمەرگەو نێوانی پارتی دیموكراتی كوردستان و یەكێتی نیشتیمانی كوردستانە.
یەكێتی نیشتیمانی كوردستان، پارتی دیموكراتی كوردستان تۆمەتبار دەكات بەوەی ئەو چەكانە لەلایەن هاوپەیمانان و ووڵاتانی كۆمەك بەخشەوە دەدرێتە هێزی پێشمەرگەی كوردستان بەشێوەیەكی نایەكسان دابەشدەكرێت و زۆرترین ژمارەی ئەو چەكانە دەدرێت بەهێزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان، هەرچەندە ئەم تۆمەتە لای پارتی رەتكراوەتەوە بەڵام جیاوازی جۆرو رێژەی چەك لەنێوان هێزە هاوبەشەكانی وەزارەتی پێشمەرگەو هێزەكانی پارتی دیموكراتی كوردستان ئەو گومانە تۆخدەكاتەوە كە دەڵێت ئەو چەكانە بەشێوەیەكی خراپ دابەشدەكرێت!
یەكێكی دیكە لەو كێشانەی باسدەكرێت بریتییە لەدابەشكردنی بەشێك لەچەك و تفاقی سەربازیی لەلایەن لێپرسراوانی حزبیی و سەربازیی بەسەر ئەندام و لایەنگرانی حزبیی، بۆنمونە دابەشكردنی چەكی سوكی تۆماتیك، وەك دەمانچەو ئێم فۆر و چەكی دیكە، لەكاتێكدا ئەو چەكانە بۆ هێزی پێشمەرگە هاتوون لەچوارچێوەی شەڕی روبەرووبونەوەی تیرۆر نەك بۆ دابەشكردنی حزبیی، بەشێكیش لەو چەكانە لەبازاڕەكانی چەكفرۆشتن دەفرۆشرێنەوە!
لەو دەڤەرەو زۆربەی پێشمەرگەكانی سەنگەری روبەرووبونەوە خەڵكی ناوچەكەن یان بڵێین كوردی ئێزیدین، ئەوان هەم شارەزای ناوچەكەن و هەمیش گیانی تۆڵەسەندنەوەو رزگاركردنی خاكەكەیان گیان لەسەردەست بەرگریی بكەن، بەشێك لەپێشمەرگەو ئەفسەرانیش لە ناوچەكانی دیكەی كوردستانەوە هاتبون، بۆنمونە پێشمەرگە هەبوو لە خانەقینەوە هاتبو لەوێ‌ پێشمەرگەبوو.
هەرچۆنێك بێت ئەو شەوە لە سەردانی یەكێك لە سەنگەرەكان (رەبایە) شتێك زۆر سەرنجی راكێشام، ئەویش ئەوەبوو ئەو سەنگەرانە زۆربەیان یان تەنها كوردی ئێزیدیی بوون، یان هەمویان كوردی موسڵمان بوون، پرسیارمكرد بۆ ئەم دیاردەیە هەیە، ووتیان چونكە ئەوانەی موسڵمانن نایانەوێ‌ لەگەڵ ئێزیدییەكان بەیەكەوە بن و دەڵێن ناتوانین بەیەكەوە نان بخۆین؟!
لەسەرتای ئەم زنجیرە چیرۆكە باسێكی ئەم كێشەیەم كرد، لەبادینان چەندینجار كوردانی ئێزیدی خواردنگەیان داناوە، بەڵام دوای ماوەیەك دایانخستوە، لەبەرئەوەی كوردانی موسڵمان نان لەخواردنگەكانیان، ئەوەی من پرسیارمكرد لەبادینان بەشێوەیەكی گشتیی كوردی موسڵمان بەهیچ شێوەیەك رێگا نادەن هیچ كرێكارێك یان شێفێكی خواردن لەخواردنگەكانیان كاربكات گوایە كەس خواردنی دەستیان ناخوات بەوپێیەی حەرامە خواردنی دەستی ئێزێدیان! ئەمەش كێشەیەكی زۆر گەورەی جیاكاریی دینییە لە كوردستان.
پێموایە ئەو دیاردەیە بەشێكە لەكێشەو گرفتی كوردانی ئێزیدیی لەسەر خاك و نیشتیمانی خۆیان، ئەمەش رەنگدانەوەو كاریگەری ئاینە لەسەر هەڵسوكەوتی خەڵك و دروستكردنی كاریگەری خراپ لەپەیوەندی كۆمەڵایەتیی و مامەڵەكردن لەگەڵ یەكتر، بەڵام ئەم دیاردەیە تەنها لەباشوری كوردستان زۆر بەزەقی دیارەو بوونی هەیە، لەرۆژئاوای كوردستان ژمارەیەكی زۆر كوردی ئێزیدیی هەن و ئاسایی پەیوەندی كۆمەڵایەتییان لەگەڵ دەوروبەرو ئاینەكانی دیكە هەیە بەبێ‌ ئەوەی هیچ گرفتێكیان هەبێت. من لەسەردانم بۆ رۆژئاوی كوردستان لە رۆژئاوی شاری عامودا داوەتی خێزانێكی ئێزیدیی بوین و هیچ هەست و شعورێكی لەمشێوەیەی لەباشوری كوردستان هەیە لەوێ‌ نەبوو، كوردانی رۆژئاوا هیچ جۆرە جیاكارییەكیان نییە بەهۆكاری ئاینیی لەنێوان خۆیاندا، لەكاتێكدا لەباشوری كوردستان ئەو جیاكارییە لەهەندێ‌ شوێن هەستی پێدەكرێت، بەتایبەت لەلای ئەوكەسانەی گوایە لەژێر كاریگەری ئایندان، لەكاتێكدا لەهیچ دەقێكی ئاینی ئیسلامدا نەهاتووە خواردن لەگەڵ كەسانی دیكە نەخورێت كە ئاینەكەیان جیاواز بێت.
لەو ناوچەیە جار جار بەشێك لەدانیشتوانی ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی ئیسلامیی داعش بەهۆی ستەم و زۆرداریی و برسێتی رادەكەن و روو لەهەرێمی كوردستان دەكەن، ئەوانەی دێن بەڕێگای زۆر سەخت و ژیانی خۆیان دەخەنە مەترسییەكی زۆر گەورە.
چەند رۆژێك بەرلەسەفەرەكەم بۆ شنگال لەبەرنامەیەكی رادیۆی سەوا دوو ژن لەحەویجە تەلەفۆنیانكرد، هەردوكیان بەهاوارەوە باسی ئازارەكانی ژێر چنگی داعشیان دەكرد، یەكێكیان بەقوڕگی پڕ گریانەوە دەیوت منداڵێكم هەیە پێنج مانگە بەهۆی خراپی خواردنمانەوە ناتوانم وەكو پێویست شیر بدەمە منداڵەكەم، شیریش نییە بیكڕین یان زۆر گرانە، ناچار سێ‌ مانگە شیری بزن و مەڕی پێدەدەین، بەڵام منداڵەكە ناتوانێت وەكو پێویست هەرسی بكات و كێشەی هەیە! ئەو دوو ژنە هەردوكیان ووتیان نزیكەی ساڵێكە هیچ شتێك لەماڵمان نەماوە جگە لە ساوارو ئارد شتێكی دیكە نییە بیخۆین، رۆژانە تەنها ئەو دوو خواردنە هەیەو خەریكە لەبرسا قڕ دەبین.
ئەوشەوە تا درەنگانێكی شەو نەخەوتم، بەدەم گفتوگۆو پرسیاری زۆرو قسەكردن لەسەر ناوچەكەو بارودۆخی كوردانی ئێزیدی و نوسینەوەی تێبینی و سەرنج شەوم راكێشا، لەشوێنێك مامەوە زۆر نزیك بوو لەسەنگەری پێشمەرگە، من نەمدەزانی چەند سەدمەترێك لەسەنگەری پێشەوەی پێشمەرگە دوورم، لەبەرئەوەی درەنگ خەوتبوم بەیانیەكەی درەنگ رابووم، نانێكی سادەو چایەكی خۆش تێشتمان خوارد، لەشێوەزاری كرمانجی ژوروو ژەمەكانی خواردن بەسێ‌ ووشە دابەشكراوە، بەنانی بەیانی دەوترێت تێشت، بەنیوەڕۆ دەوترێت فراوین یان فراڤین، بەنانی ئێوارەش دەڵێن شیڤ، بەڵام لەشێوەزاری كرمانجی خواروو یان سۆرانی بەهەموو ژەمەكان دەوتریت نانخواردن یان خواردن و ناوی گشتیی بەكاردێت، نەك تایبەت.
دیسان خۆم كۆكردەوە بۆ گەڕان و بینینی ناوچەكەو سەردانیكردنی چەند كەسێكی دیاریكراو، هەندێك بۆ چاوپێكەوتنی تایبەت كە خۆم مەبەستم بوو، هەندێكیش تەنها بۆ وەرگرتنی زانیاریی لێیان.
هەرچۆنێك بێت سەردانی چەند شوێنێكم كرد، روداوێك سەرنجی راكێشام ئەوەبوو كە ووتیان نزیكەی 250 كەسێك لەنێوانی سەنگەری هێزی پێشمەرگەو تیرۆرستانی داعش ماونەتەوەو لەهۆزی جحێشن و خەڵكی گۆلاتن و نایانەوێ‌ نایانەوێ‌ بگەڕێنەوە بۆ هەرێمی كوردستان یان بچنە ناو داعش.
كاتێك هێزەكانی هاوپەیمانان لەئاسمانەوە چەكدارانی دەوڵەتی ئیسلامیی داعش لەناوچەكە تێكدەشكێنن و هێزی پێشمەرگە دەگەڕێتەوە ناوچەكە، دانیشتوانی گوندی گۆلات كە عەرەبی سوننەو كەمینەیەكی توركمانن بەرەو ناوچەكانی تیرۆرستانی داعش رادەكەن، بەشێكیان دەگەنە سنوری داعش و بەشێكیشیان كە زۆرینەیان دەبن لەنزیك دوا سەنگەری پێشمەرگە دەمێننەوەو ناچنە ژێر چنگی داعش و لەو نێوانەدا دەمێننەوە، ئەوانەیشی دەگەنە سنورەكانی ژێرچنگی داعش دوبارە لەگەڵ ژمارەیەكی دیكەی خەڵكی ناوچەكە بەهۆی برسێتی و نەهامەتییەوە دەگەڕێنەوە بەرەو گوندی گۆلات و لەگەڵ ئەو خەڵكەی لەنێوان سەنگەری پێشمەرگەو داعش ماونەتەوە یەكترگر دەبنەوە.
ئەو خەڵكە كە ژمارەیان دەگاتە460 خێزان ماوەیەكی درێژ لەوێ دەمێننەوە لەبارودۆخێكی زۆرخراپدا ژیان بەسەر دەبەن، تەنانەت ئاوی خواردنەوەشیان نابێت بیخۆنەوە، برسێتییەكی زۆر روویان تێدەكات و بەكولەمەرگیدا تێدەپەڕن، بەپێی ئەو زانیارییانەی دەستمكەوت دوای 15 رۆژێك لەمانەوەیان لەناوچەكەو بەهۆی گەرمای بەتینی ناوچەكە ئیدی ژیانیان دەكەوێتە مەترسییەكی زۆر گەورە، چونكە خواردنیان بەتەواوی لێدەبڕێت و ئاوی شیرینی خواردنەوەیشیان نابێت، لەنێو ئەو 460 كەسە 164 یان منداڵ دەبێت و بەبرسێتییەكی زۆر سەختدا تێدەپەڕن و تەنانەت پوشوپەڵاشی ئەو دەشتاییەشیان نامێنێت بیخۆن، بەهۆی ئەوەی لەنێوان سەنگەری پێشەوەی پێشمەرگەو داعشدا دەبن جمجۆڵیان زۆر سنوردار دەبێت، چەند شایەتحاڵێك ووتیان بەهۆی برسێتییەوە دوو منداڵیان چاویان كوێر دەبێت و نەخۆشی زۆر سەخت رویان تێدەكات.
ناچار بەهۆی برسێتی زۆرو نەخۆشییەوە لەسەنگەری پێشمەرگە نزیك دەبنەوەو دەیانەوێ‌ بگەڕێنەوە سنوری هەرێمی كوردستان، بەڵام رێیان پێنادرێت، نزیكەی 15 رۆژێك لەنزیك سەنگەری پێشەوەی پێشمەرگە دەمێننەوەو دوای هەوڵێكی زۆرو پێزانینی رێكخراوی خاچی سوری نێودەوڵەتیی و ئاژانسەكانی سەربەنەتەوە یەكگرتوەكان، لەناوەڕاستی حوزەیرانی 2016 رێگا بەپەڕینەوەی نزیكەی 400 خێزان دەدرێت و دەستبەجێ‌ دەگوێزرێنەوە كامپی دیبەگە لەباشوری شاری هەولێر كەتایبەتكراوە بەئاوارە راكردووەكانی ژێر چنگی داعش، بەڵام نزیكەی 60 بۆ 70 خێزان كە ژمارەیان نزیكەی 250 كەسێك دەبێت هەر لەنێوان سنوری نێوان سەنگەری پێشەوەی پێشمەرگەو تیرۆرستانی داعش دەمێننەوەو تائێستاش هەرلەوێ‌ ماون و لەژیانێكی زۆر سەختدا دەژین.
ئەوخێزانانە خەڵكی گوندی گۆلاتن ژمارەیەكی زۆر مەڕوماڵات و ئامێرو ئۆتۆمبێلی جیاوازییان پێیەو لەشوێنێك نیشتەجێ بوون، ئاوی شیرنیان نییەو لەبرسێتییەكی زۆردا دەژین، نایانەێ‌ بچنە ژێر دەسەڵاتی داعش و هێزی پێشمەرگەش رێگایان نادات بەكەلوپەل و ئامێرو ئاژەڵەكانیانەوە بپەڕنەوە هەرێمی كوردستان و دوبارە نیشتەجێ ببنەوە.
ئێستا ئەو خێزانانە لەوناوچەیە نیشتەجێبون و بەخۆراك و  خواردنی سەرەتایی دەژین و بەتەواوی دابڕاون لەهەرێمی كوردستان و ناشتوانن بچنە ناوچەكانی ژێر ركێفی تیرۆرستانی داعش، تا من لەوێ‌ بووم جار جارە لەڕێی رێكخراوی نێودەوڵەتیەوە جار جارە هەندێك پێداویستی و خۆراكیان دەگەیەنرایە، بەڵام بەشێوەیەكی گشتیی لەژیانێكی سەختدا دەژیان!
من حەزمدەكرد سەردانی ئەو خێزانانە بكەم كە لەنێوان سەنگەری پێشمەرگەو داعشدابوون، بەڵام كارێكی ئاسان نەبوو جێی مەترسی بوو بۆیە نەمتوانی سەردانیان بكەم و لەنزیكەوە بیانبینم، ئەگینا بۆخۆی ئەم رووداوە جێی سەرنج بوو.

پـــەیـــوەنــدیــدار